Home

Particulieren

Ondernemingen

Overheden

Het recht

Het gerecht

Over ons

Stel uw vraag

Schenkingen en testamenten
facebook facebook
  • Register

 

ALGEMEEN

Giften zijn rechtshandelingen waarbij iemand een goed of een recht kosteloos en uit vrijgevigheid ('om niet') aan een anders persoon overdraagt die dit aanvaardt. Diensten kunnen dus niet het voorwerp uitmaken van een gift. Zodra er een tegenprestatie wordt gevraagd is er geen sprake meer van een gift (maar bvb. van een verkoop of een ruil). De vrijgevigheid moet bovendien de oorzaak van de gift zijn (de verkoop van een goed tegen een veel te lage prijs uit onwetendheid van de verkoper over de werkelijke waarde van het goed is bijvoorbeeld geen gift).

Giften kunnen gebeuren onder levenden. Dan wordt over een schenking gesproken. Giften kunnen ook gebeuren n.a.v. een overlijden. Dan spreekt men van een legaat bij testament. Belangrijke verschillen tussen de beiden zijn (i) een schenking is een contract; een legaat een (eenzijdige) rechtshandeling, (ii) een schenking is onherroepelijk; een legaat is steeds herroepbaar, en (iii) een schenking kan enkel actuele goederen bevatten; een legaat kan ook toekomstige goederen bevatten.

Iedereen die bekwaam is kan schenkingen verrichten. Kunnen dit dus niet : krankzinnige personen of in staat van grote dronkenschap (art. 901 B.W.); gerechtelijk onbekwaam verklaarden (art. 502 B.W.); wettelijk onbekwamen; minderjarigen jonger dan 16 jaar (art. 903 B.W.) (ouder dan 16 jaar : 1/2 van de helft van de goederen bij testament beschikken - art. 904 B.W.).

Onbekwaam om een gift te ontvangen zijn : (i) onbepaalde personen, (ii) verenigingen zonder rechtspersoonlijkheid, (iii) personen die nog niet bestaan, d.w.z. noch geboren, noch verwekt zijn.

Een aantal personen kunnen bovendien slechts beperkt of onder bepaalde voorwaarden onder elkaar schenken of ontvangen: (i) tussen zieken en geneesheren of bedienaars van de eredienst (art. 909 B.W.); (ii) tussen een minderjarige en zijn voogd (art. 907 B.W.); (iii) tussen een erflater en een notaris, diens bloed- of aanverwanten in de verboden graad en de getuigen (art. 8 Notariaatwet); (iv) tussen begiftigers en openbare instellingen, instellingen van openbaar nut en vzw's (art. 910 en 937 B.W., art. 16 VZW-wet).

Schenkingen of legaten kunnen steeds gekoppeld worden aan een voorwaarde om iets te doen of niet te doen. Voorwaarden die onmogelijk zijn, of die met de wetten of de goede zeden strijdig zijn, worden voor niet geschreven gehouden (art. 900 B.W.).

Indien er geen wederprestatie wordt gevraagd van de begiftigde, dan is er sprake van een zuivere gift. Bedingt de schenker evenwel een prestatie van de begiftigde, dan is er sprake van een belaste gift.

 

BEPERKINGEN

Er bestaan twee belangrijke beperkingen in het geval van giften. Enerzijds bestaat er een beperking op de omvang van de gift (het zogenaamde beschikbaar gedeelte) en anderzijds op de wijze van geven, zijnde het verbod van erfstellingen over de hand (fidei commissio)

De regel is dat iedereen vrijelijk zowel om niet als ten bezwarende titel over zijn eigen vermogen/nalatenschap kan beschikken. Hierop bestaat één uitzondering. Ten voordele van bepaalde erfgenamen (de bevoorrechte of reservataire erfgenamen) wordt een beperking ingesteld : het voorbehouden gedeelte.

Deze beperking geldt enkel voor handelingen om niet (zoals schenkingen tijdens het leven, of legaten in een testament). Deze beperking krijgt bovendien slechts uitwerking na het overlijden. Pas na het overlijden kan immers het vermogen van de overledene worden samengesteld en worden nagekeken of de giften het beschikbaar gedeelte overtreffen. Het vermogen bestaat uit alle goederen en vorderingen die de overledene op het ogenblik van overlijden bevat, en dit verhoogd met alle schenkingen die hij heeft gedaan (zowel via notariële schenkingsakten als bij gekende handgiften). Indien blijkt dat een schenking tijdens het leven het beschikbaar gedeelte overschrijdt, dan dient de begiftigde dat deel dat het beschikbaar gedeelte overtreft af te staan voor verdeling onder de reservataire erfgenamen. Indien de erflater in zijn testament legaten vermaakt die het beschikbare gedeelte overtreffen, dan zullen deze legaten worden ingekort in de mate dat zij het voorbehouden deel overtreffen.

Er bestaan drie soorten van reservataire erfgenamen:

  • De afstammelingen: Het voorbehouden deel per kind is afhankelijk van het aantal kinderen van de erflater. Heeft de erflater 1 kind, dan is het voorbehouden deel van dat kind 1/2 van de nalatenschap. Dit betekent dat de erflater vrijelijk over de andere 1/2 kan beschikken. Zijn er 2 kinderen, dan is het voorbehouden deel 2/3, zijn er drie kinderen dan is het voorbehouden deel 3/4 etc.
  • De ascendenten: Het voorbehouden deel van de ouders/grootouders die tot de erfenis komen (zijnde bij gebreke aan afstammelingen) bedraagt 1/4 voor elke lijn. Zijn er dus enkel ascendenten in één lijn, dan kan de erflater over 3/4 beschikken. De beperking van de giften ten voordele van de ascendenten geldt evenwel niet voor giften aan de langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende aan wie de gehele nalatenschap wordt gegeven (art. 915, lid 2 B.W.).
  • De langstlevende echtgenoot: De langstlevende echtgenoot heeft minimaal recht op het vruchtgebruik van de helft van de goederen van de nalatenschap (art. 915bis §1 B.W.). Dit vruchtgebruik slaat hoe dan ook op de gezinswoning (zijnde het onroerend goed dat bij het openvallen van de nalatenschap het gezin tot voornaamste woning diende en van het daarin aanwezige huisraad). Hiermee wordt een parallel getrokken met het primair huwelijksvermogensrecht waar de gezinswoning en de huisraad bijzonder beschermd worden (art. 215 §2 B.W.). Ook de langstlevende wettelijk samenwonende heeft het vruchtgebruik op de gezinswoning (art. 745octies B.W.), doch dit erfdeel is hem niet voorbehouden. Het vruchtgebruik van de langstlevende echtgenoot wordt naar evenredigheid toegerekend op het voorbehouden deel van de medeërfgenamen en op het beschikbaar gedeelte (art. 915bis §4 B.W.). Dit recht kan evenwel aan de langstlevende echtgenoot worden ontnomen indien de echtgenoten op de dag van het overlijden sinds meer dan 6 maanden gescheiden leefden en indien de erflater, vóór zijn overlijden, bij een gerechtelijke akte als eiser of als verweerder een afzonderlijke verblijfplaats had gevorderd en voorzover de echtgenoten na die akte niet opnieuw zijn gaan samenwonen (art. 915bis §3 B.W.).

 

SCHENKINGEN

Een schenking is een akte waarbij de schenker zich dadelijk en onherroepelijk van de geschonken zaak ontdoet, ten voordele van de begiftigde, die ze aanneemt (art. 894 B.W.).

Een schenking is een vormgebonden rechtshandeling. Dit betekent dat een schenking pas rechtsgeldig tot stand komt indien bepaalde vormvereisten worden nageleefd. Zoniet is de schenking niet geldig. De belangrijkste vormvoorwaarde is dat een schenking moet gebeuren via notariële akte (art. 931 B.W.). Ingeval van schenking van roerende goederen dient een staat van schatting worden toegevoegd, getekend door de schenker en door de begiftigde (art. 948 B.W.). Een schenking moet bovendien uitdrukkelijk worden aanvaard, ofwel in de schenkingsakte zelf ofwel in een latere authentieke akte (een akte van aanneming) die dan wel aan de schenker moet worden betekend (art. 932 B.W.).

Ondanks bovenvermelde voorwaarden werd door de rechtspraak een schenkingsvorm erkend die deze pleegvormen niet moet naleven: de handgift. Dit is een gift van roerende goeden die door afgifte worden overgedragen door de schenker aan de begiftigde (zoals een som geld, een kunstwerk etc).

Een schenking is in beginsel onherroepelijk. Een schenker kan dus niet terugkomen op een gedane schenking. Dit impliceert onmiddellijk dat toekomstige goederen niet kunnen worden geschonken. Ook kan men niets schenken onder voorwaarde dat de begiftigde toekomstige schulden van de schenker zou betalen.

Op deze onherroepelijkheid bestaan wel een aantal uitzonderingen:

  • Een algehele schenking kan worden herroepen, wanneer de begiftigde de voorwaarden niet vervult waaronder de schenking gedaan is (art. 953 B.W.). Een schenking moet immers niet noodzakelijkerwijs 'om niet' worden gedaan, ze kan ook gekoppeld worden aan een bepaalde (redelijke) last voor de begiftigde.
  • Een schenking kan worden herroepen wegens ondankbaarheid van de begiftigde. Dit kan enkel het geval zijn wanneer (i) de begiftigde een aanslag op het leven van de schenker heeft gepleegd, (ii) indien hij zich tegenover hem heeft schuldig gemaakt aan mishandelingen, misdrijven of grove beledigingen, of (iii) indien hij weigert hem levensonderhoud te verschaffen (art. 955 B.W.)
  • Schenkingen tussen echtgenoten tijdens het huwelijk anders dan bij huwelijkscontract gedaan, zijn steeds herroepelijk (art. 1096 B.W.)
 
Ingeval van geschillen over schenkingen, raadpleeg een advocaat en neem gerust contact met ons op.

 

TESTAMENTEN

Een testament is een akte waarbij de erflater, voor de tijd dat hij niet meer in leven zal zijn, over het geheel of een deel van zijn goederen beschikt, en die hij kan herroepen (art. 895 B.W.). De erflater is de persoon die over zijn vermogen beschikt. De legataris is de begunstigde van deze beschikking. Het legaat is hetgeen dat bij testament wordt geschonken.

Er zijn drie soorten van testamenten:

  • Het eigenhandig testament : dit is een testament dat door de erflater geheel met de hand is geschreven. De vindbaarheid van dergelijke testamenten na overlijden is soms een probleem, en kan bovendien makkelijker het voorwerp van fraude uitmaken.
  • Het notarieel testament : dit is een testament dat door een notaris op dictaat van de erflater wordt opgesteld. De notaris zal het testament bewaren (o.m. in het Centraal Testamentregister) en zal moeilijk het voorwerp van fraude kunnen zijn.
  • Het internationaal testament : dit is een testament dat door de erflater in aanwezigheid van twee getuigen aan een notaris wordt aangeboden, waarbij de erflater erkent dat het zijn testament is en door hem wordt ondertekend.

Vereisten

Er zijn twee geldigheidsvereisten die voor alle testamenten geleden : (i) een testament moet geschreven zijn (een mondeling testament is uitgesloten), en (ii) geen testament kan in eenzelfde akte door twee of meer personen worden gemaakt, hetzij ten voordele van een derde, hetzij als wederkerige en onderlinge beschikking (het zogenaamde verbod van conjunctieve testamenten) (art. 968 B.W.). Bovendien gelden er voor de hierboven vermelde testamentvormen eigen vereisten:

  • Eigenhandig geschreven testamenten moeten (a) geheel met de hand van de erflater geschreven, (b) gedagtekend, en (c) ondertekend zijn (art. 970 B.W.). Materiële bijstand bij het schrijven van een testament is evenwel toegelaten (Cass. 5 november 1965,R.W. 1965-66, 1500). Ook het vermelden van een onjuiste datum brengt de rechtsgeldigheid van het testament niet in het gedrang (Cass. 17 maart 1994,R.W. 1994-95, 757)
  • Notariële testamenten moeten voldoen aan de voorwaarden vermeld in art. 972 e.v. B.W. en moeten bijvoorbeeld worden verleden voor een notaris in tegenwoordigheid van twee getuigen of voor twee notarissen
  • Internationale testamenten moeten het voorwerp uitmaken van een verklaring van de erflater die hij moet ondertekenen in aanwezigheid van een notaris en twee getuigen, waarbij het testament zelf op elke pagina moet ondertekend worden.
Legaten

In een testament zal de erflater beschikken over zijn goederen. Deze beschikkingen noemt men 'legaten'. Een legaat is dus een voordeel dat op aangeven van de erflater aan een bepaald persoon wordt gedaan. Een onderscheid wordt gemaakt tussen algemene legaten, legaten onder algemene titel en legaten onder bijzondere titel:

  • Algemeen legaat : is de uiterste wilsbeschikking waarbij de erflater aan een of meer personen de algemeenheid van de goederen geeft die hij bij zijn overlijden zal nalaten (art. 1003 B.W.). De algemene legataris draagt bij in het passief.
  • Legaat onder algemene titel : is dat waarbij de erflater een gedeelte vermaakt van de goederen waarover hij volgens de wet mag beschikken, zoals de helft, een derde, of al zijn onroerende goederen, of al zijn roerende goederen, of een bepaald gedeelte van al zijn onroerende goederen of van al zijn roerende goederen (art. 1010 B.W.). De legataris onder algemene titel draagt voor een overeenkomstig deel in de schulden en lasten.
  • Legaat onder bijzondere titel : is ieder ander legaat (art. 1010, lid 2 B.W.), waarbij het meestal over bepaalde voorwerpen gaat (een uurwerk, een schilderij, een auto etc.). Voor de inbezitstelling dient hij wel een vordering tot afgifte te stellen (art. 1014 B.W.). De bijzondere legataris draagt niet bij in de schulden of lasten die het vermogen van de erflater als een algemeenheid bezwaren.

Herroeping en verval

Een testament kan steeds worden herroepen. Dit wil zeggen dat een testament wordt vervangen door een ander/nieuw testament. Deze herroeping kan geheel of gedeeltelijk zijn. De herroeping gebeurt uitdrukkelijk indien in een akte van herroeping of in een later testament, voor een notaris verleden, een wilsbeschikking uitdrukkelijk wordt veranderd. De herroeping is stilzwijgend wanneer door een nieuw testament (art. 1035-1036 B.W.) of door vervreemding van de reeds bij testament vermaakte zaken (art. 1038 B.W.), een vorig testament in feite vervangen wordt. Een herroeping kan ook gerechtelijk geschieden, wegens de ondankbaarheid van de legataris (art. 1047 B.W.) of wegens het niet-vervullen van de voorwaarde waaronder het legaat werd gedaan (art. 1046 B.W.).

Testamenten kunnen bovendien ook vervallen, zoals door het vooroverlijden van de legataris (art. 1039 B.W.), het tenietgaan van de vermaakte zaken tijdens het leven van de erflater (art. 1042 B.W.), of door het wegvallen van de oorzaak waaronder werd vermaakt.

Successierechten

Op erfenissen dienen successierechten te worden betaald. Deze tarieven bedragen:

- tussen erfgenamen in rechte lijn, echtgenoten en samenwonenden

tarief_rechte lijn_echtgenoot.PNG

- tussen broers en zussen

tarief_broers_zussen.PNG

- Tussen andere personen

tarief_andere_personen.PNG

 

Ingeval van geschillen over testamenten, raadpleeg een advocaat en neem gerust contact met ons op.

Home

Particulieren

Ondernemingen

Overheden

Het recht

Het gerecht

Over ons

Stel uw vraag

Ons adres:
Bollebergen 2a bus 20
9052 Gent-Zwijnaarde
Contactgegevens:
Tel.: +32 (0)9 334 94 70
Fax: +32 (0)9 334 94 77
E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Disclaimer

De informatie beschikbaar op of via deze website is louter van algemene aard en is uitsluitend bedoeld voor algemeen gebruik. De informatie is niet aangepast aan persoonlijke of specifieke omstandigheden, en vormt derhalve geen juridisch advies. Aan de informatie kunnen geen rechten worden ontleend.

Hoewel bij de samenstelling van de inhoud van de website de grootst mogelijke inspanning tot zorgvuldigheid is betracht, is het niet uitgesloten dat bepaalde informatie verouderd, onvolledig of anderszins onjuist kan zijn. Er worden dan ook geen garanties geven met betrekking tot de aard of de inhoud van de informatie op de website.

De website geniet auteursrechtelijke bescherming. Uw toegang tot de website en de aldaar ter beschikking gestelde informatie houdt geen enkele overdracht van enige intellectuele eigendomsrechten in. De informatie die u op of via de website ter beschikking wordt gesteld, mag enkel voor uw eigen interne doeleinden worden aangewend. U onthoudt zich ervan deze informatie of bestanden voor enige andere doeleinden te gebruiken, in het bijzonder door deze op commerciële wijze te exploiteren.