PRINCIPES

 

Het vruchtgebruik is het zakelijk recht om van een zaak, waarvan een ander de eigendom heeft, het genot te hebben, zoals de eigenaar zelf, maar onder verplichting om de zaak in stand te houden (art. 578 B.W.). Het vruchtgebruik kan op alle soorten van goederen worden gevestigd : onroerende goederen, roerende goederen, schuldvorderingen etc. Het kan ook gevestigd worden op verbruikbare goederen, waarbij over oneigenlijk vruchtgebruik wordt gesproken.

Typerend voor het vruchtgebruik is dat er een opsplitsing gebeurt tussen de 'blote' eigendom en het vruchtgebruik. De 'blote' eigenaar is wel nog eigennaar van de zaak, maar hij beschikt niet meer over de mogelijkheid om het genot over de zaak te hebben; dat komt de vruchtgebruiker toe. 

Het zakelijk karakter van het vruchtgebruik is het verschilpunt met de huur. De huur is immers een persoonlijk recht van de huurder jegens de verhuurder. Er ontstaat bij de huur geen rechtsband met de zaak zelf. Dit is wel het geval bij het vruchtgebruik.

Het vruchtgebruik kan worden gevestigd:

  • Door de wet. Het meest bekende voorbeeld is het vruchtgebruik dat wettelijk wordt toegekend aan de langstlevende echtgenoot op een deel (of soms het geheel) van de nalatenschap van de overleden echtgenoot (art. 745bis-745septies B.W.)
  • Door overeenkomst. Overeenkomsten (of testamenten) waarin het vruchtgebruik wordt toegekend moeten - bij onroerende goederen - worden overgeschreven op het hypotheekkantoor

De vruchtgebruiker heeft het recht om van de zaak het genot te hebben, en meer in het bijzonder van alle soorten van vruchten, hetzij natuurlijke vruchten, hetzij vruchten van nijverheid, hetzij burgerlijke vruchten, die door de zaak kunnen worden voortgebracht (art. 582 B.W.). Natuurlijke vruchten zijn die welke de aarde uit zichzelf voortbrengt, de voortbrengsels van dieren en hun jongen etc. (art. 583 lid 1 B.W.). Vruchten van nijverheid van een erf zijn de vruchten die door het bewerken van de grond worden voortgebracht (art. 583 lid 2 B.W.). Burgerlijke vruchten tot slot zijn huishuren, interesten van opeisbare geldsommen, rentetermijnen, pachten van landerijen etc. (art. 584 B.W.).

De vruchtgebruiker kan persoonlijk van deze vruchten genieten, hij kan ze verpachten, of zelfs zijn vruchtgebruik verkopen of kosteloos afstaan (dit alles uiteraard enkel voor de resterende duurtijd van het vruchtgebruik) (art. 595 B.W.). De 'blote eigenaar' kan de zaak wel nog verkopen, met hypotheken of erfdienstbaarheden bezwaren, zolang hij geen afbreuk hiermee doet aan het genotsrecht van de vruchtgebruiker (art. 599 B.W.). Zelfs indien de 'blote' eigenaar de zaak zelf zou verkopen, kan de vruchtgebruiker het genot over de zaak blijven behouden.

De vruchtgebruiker heeft aan aantal verplichtingen:

  • Bij het begin van het vruchtgebruik moet hij een boedelbeschrijving opmaken van de roerende goederen en een staat van de onroerende goederen opmaken (art. 600 B.W.). Hij stelt zich ook borg (art. 601 B.W.)
  • Tijdens het vruchtgebruik moet hij als een goede huisvader van de zaak genieten, en heeft hij een aantal verplichtingen zoals onderhoudsherstellingen doen (art. 601-607 B.W.)
  • Op het einde van het vruchtgebruik moet hij de zaak aan de eigenaar teruggegeven in de staat waarin hij het oorspronkelijk gekregen heeft, behalve in het geval van verbruikbare goederen (art. 589 B.W.)

Het vruchtgebruik kan op diverse manieren eindigen (art. 617e.v. B.W.), zoals:

  • De dood van de vruchtgebruiker (art. 617 B.W.). Bij rechtspersonen na maximaal 30 jaar (art. 619 B.W.)
  • Het verstrijken van de tijd waarvoor het vruchtgebruik is verleend (art. 617 B.W.)
  • De vermenging van blote eigenaar en vruchtgebruiker in één persoon (art. 617 B.W.)
  • Door het niet uitoefenen van het vruchtgebruik gedurende 30 jaar (art. 617 B.W.)
  • Door het geheel tenietgaan van de zaak waarop het vruchtgebruik is gevestigd (art. 617 B.W.)
  • Door het misbruik dat de vruchtgebruiker maakt van zijn genot, hetzij door het erf te beschadigen, hetzij door het bij gebrek aan onderhoud te laten vervallen (art. 618 B.W.)