Home

Particulieren

Ondernemingen

Overheden

Het recht

Het gerecht

Over ons

Stel uw vraag

Mededinging
facebook facebook
  • Register

ALGEMEEN


In het mededingingsrecht moet een onderscheid worden gemaakt tussen de Europese en de Belgische mededingingsregelgeving. Het Europees mededingingsrecht is van toepassing wanneer concurrentiebeperkingen de handel tussen Europese lidstaten kan beïnvloeden. Is dit niet het geval, dan is het Belgisch mededingsrecht van toepassing. Evenwel dienen ook zuivere nationale overeenkomsten aan het Europees recht te worden getoetst, wanneer zij tot doel hebben om de interne markt op te splitsen.

Het Belgische mededingingsrecht is grotendeels gebaseerd op het Europese mededingingsrecht, en wordt ook conform hieraan geïnterpreteerd. Het Europese mededingingsrecht heeft in ieder geval voorrang op het Belgische mededingsrecht. 


I.          EUROPEES MEDEDINGINGSRECHT


Regelgeving

Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)


Vrije concurrentie

Op basis van artikel 101.1 VWEU zijn onverenigbaar met de interne markt en dus verboden: alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of tot gevolg hebben dat de mededinging binnen de interne markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst.

Voorbeeld: Een Nederlandse en een Belgische producent komen overeen dat de Belgische producent zijn producten niet op de Nederlandse markt zal verdelen. Of beide producenten komen overeen dat ze hun producten niet onder een bepaalde prijs zullen verkopen.

Dergelijke overeenkomsten zijn van rechtswege nietig (art. 101.2 VWEU). Dergelijke overeenkomsten zullen dus niet in rechte handhaafbaar zijn.

De verbodsbepaling van artikel 101.1 VWEU is niet van toepassing:

  • Indien de overeenkomst slechts een beperkt effect op de markt heeft (de zogenaamde de minimis regeling). Dit is het geval wanneer de partijen slechts een zeer beperkt deel van de markt in handen hebben. De Europese Commissie heeft voor kleine en middelgrote ondernemingen criteria op het vlak van omzet en tewerkstelling vastgesteld. Voor grotere bedrijven zal het marktaandeel van de betrokken ondernemingen worden beoordeeld.
  • Voor overeenkomsten of groep van overeenkomsten tussen ondernemingen, die bijdragen tot verbetering van de productie of van de verdeling van producten of tot verbetering van de technische of economische vooruitgang (art. 101.3 VWEU - vrijstelling). Voorwaarde is wel dat een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt. Deze uitzondering zal dan weer niet kunnen toegepast worden indien aan de betrokken ondernemingen beperkingen opgelegd worden die voor het bereiken van bovenvermelde doelstellingen niet noodzakelijk zijn (proportionaliteitscriterium). Deze overeenkomsten zijn zonder voorafgaandelijke goedkeuring toegelaten.


Misbruik van machtspositie

Op basis van art. 102 VWEU is het onverenigbaar met de interne markt en verboden, voor zover de handel tussen lidstaten daardoor ongunstig kan worden beïnvloed, dat een of meer ondernemingen misbruik maken van een machtspositie op de interne markt of op een wezenlijk deel ervan. Hiermee wil men verhinderen dat een onderneming de mededinging in de relevante markt kan verhinderen.

Dit misbruik kan er in bestaan door:

  • Het rechtstreeks of zijdelings opleggen van onbillijke aan- of verkoopprijzen of van andere onbillijke contractuele voorwaarden
  • Het beperken van de productie, de afzet of de technische ontwikkeling ten nadele van de verbruikers
  • Het toepassen ten opzichte van handelspartners van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties, waardoor hen daarmede nadeel berokkend wordt bij de mededinging
  • Het feit dat het sluiten van overeenkomsten afhankelijk wordt gesteld van het aanvaarden door de handelspartners van bijkomende prestaties, welke naar hun aard of volgens het handelsgebruik geen verband houden met het onderwerp van deze overeenkomsten


Controle

De controle op de naleving van de Europese mededingingsregels is toevertrouwd aan de Europese Commissie. Zolang de Europese Commissie zelf geen initiatieven neemt, zijn de nationale toezichthoudende instanties bevoegd. De Europese Commissie kan ambtshalve of op vraag van een lidstaat een onderzoek openen naar een bepaalde overeenkomst of gedraging (eventueel in samenwerking met de nationale bevoegde instanties)(art. 105 VWEU). In het kader van een dergelijk onderzoek kan de Commissie de overeenkomst verzoeken of verplichten om bepaalde informatie over te maken en eventueel ter plaatse de nodige vaststellingen laten doen. De Commissie kan vervolgens een administratieve procedure opstarten waarin de betrokkene zich op een hoorzitting kan verdedigen tegen de bezwaren van de Commissie. Deze procedure kan beëindigd worden met een minnelijke schikking, of met een formele beschikking tot groepsvrijstelling. Bij zwaardere inbreuken kan de Europese Commissie een onderneming ook veroordelen tot een geldboete eventueel gekoppeld aan een dwangsom (art. 103 VWEU). Deze beslissingen zijn onderworpen aan de controle van de nationale rechtscolleges of het Europees Hof van Justitie.


Concentraties

Een concentratie ontstaat door de juridische samenvoeging van twee of meer ondernemingen door fusie of overname.Hoewel concentraties een positief effect op de markt kunnen hebben, kunnen zij leiden tot een aanzienlijke beperking van de mededinging, doordat zij een dominerende onderneming in het leven roepen of versterken.

Om het risico van eventuele concurrentiebeperkingen te voorkomen, oefent de Europese Commissie controle uit op voorgenomen concentraties met een communautaire dimensie, d.w.z. wanneer de concentratie de grenzen van een lidstaat en een bepaalde omzet op mondiaal en Europees niveau overschrijdt. In bepaalde gevallen kan de Commissie voorwaarden opleggen of de concentratie verbieden.

De voorschriften betreffende de controle op de concentraties van ondernemingen is terug te vinden in Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen.

In de regel moeten concentraties met een EU-dimensie bij de Commissie worden aangemeld vóór hun totstandbrenging en na de sluiting van de overeenkomst, de aankondiging van het openbare overnamebod of de verwerving van een zeggenschapsdeelneming. Na ontvangst van de aanmelding kan de Commissie besluiten de procedure in te leiden, onderzoek te doen of sancties op te leggen. Zij stelt bij beschikking vast dat (i) de aangemelde concentratie binnen het toepassingsgebied van de verordening valt, (ii) de concentratie verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, of (iii) er ernstige twijfel bestaat over de verenigbaarheid van de concentratie met de gemeenschappelijke markt. Een concentratie met een EU-dimensie mag in beginsel pas drie weken na de aanmelding tot stand worden gebracht. Als de concentratie al is uitgevoerd en onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt is verklaard, kan de Commissie de betrokken ondernemingen verplichten de concentratie te ontbinden of om alles in het werk te stellen om de situatie te herstellen die bestond vóór de concentratie tot stand kwam. Ook kan de Commissie voorlopige maatregelen opleggen. De Commissie kan eveneens de betrokken onderneming om informatie vragen of eventueel ter plaatse een onderzoek voeren, of de onderneming vragen wijzigingen aan te brengen om de concentratie met de gemeenschappelijke markt in overeenstemming te brengen. De Commissie kan geldboetes of dwangsommen opleggen om de naleving van de Verordening af te dwingen. Het Hof van Justitie kan de opgelegde boete of dwangsom intrekken, verlagen of verhogen. 


II.          BELGISCH MEDEDINGINGSRECHT


Wetgeving

Boek IV 'bescherming van de mededinging' van het Belgisch wetboek economisch recht (de Belgische mededingingswet)


Vrije concurrentie

Op basis van artikel IV.1 §1 zijn kartelpraktijken verboden, zonder dat hiertoe een voorafgaande beslissing vereist is. Het betreft alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemingsverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke ertoe strekken of tot gevolg hebben dat de mededinging op de Belgische betrokken markt of op een wezenlijk deel ervan merkbaar wordt verhinderd, beperkt of vervalst.  Dergelijke overeenkomsten zijn nietig en niet handhaafbaar (art. IV.1 §2).

Artikel IV.1 §3 voorziet in een uitzondering op het verbod van artikel IV.1 §1, en is eigenlijk de spiegel van artikel 101.3 VWEU. Kort samengevat is de uitzondering van toepassing indien de economische voordelen van een overeenkomst voor derden, in het bijzonder de gebruikers, de restrictieve effecten ervan overtreffen. Net zoals bij artikel 101.3 WVEU het geval is, is deze uitzondering automatisch van toepassing en is er geen aanmeldingsplicht vereist.

Ondernemingen die in het verleden een Europese vrijstelling hebben verkregen zijn eveneens vrijgesteld van dit verbod. 


Misbruik van machtspositie

Op basis van artikel IV.2 is misbruik van machtspositie op de betrokken Belgische markt of een deel ervan verboden.

In de lijn met het Europese mededingingsrecht wordt een dominante machtspositie gedefinieerd als een positie die een onderneming toelaat om het voortbestaan van daadwerkelijke mededinging te verhinderen op de relevante Belgische markt en die het toelaat om op significante wijze te handelen onafhankelijk van concurrenten, leveranciers of klanten. Een economische analyse, in het bijzonder een definitie van de relevante markt en het bepalen van de graad van macht op de markt, zijn vereist om te beoordelen of er van een dominante positie sprake is.

Het houden van een dominante machtspositie op zich is niet verboden: enkel het misbruik maken ervan. Voorbeelden van misbruik zijn het opleggen van excessieve prijzen of onredelijke contractsvoorwaarden, het onderdrukken van winsten, koppelverkoop, ongeoorloofde leveringsweigering en discriminatie.


Concentraties

Concentraties (zoals fusies, overnames en bepaalde joint ventures) moeten aangemeld worden bij de auditeur-generaal van de Belgische Mededingsautoriteit voor voorafgaandelijke goedkeuring (art. IV.79 §1 en art. IV.7), indien:

  • De ondernemingen samen een minimumomzet hebben van 100 miljoen euro in België, en
  • Ten minste twee van de ondernemingen in België een omzet hebben van 40 miljoen euro, en
  • De omzet drempels van de Europese Concentratieverordening niet overschreden worden (bij overschrijding is enkel de Europese Commissie bevoegd)

Aanmeldingen moeten gebeuren door het indienen van een standaard aanmeldingsformulier. In bepaalde gevallen kan een vereenvoudigde aanmelding volstaan, bijvoorbeeld wanneer partijen bij een fusie of overname niet actief zijn op dezelfde of op verticaal gerelateerde markten, of een gecombineerd marktaandeel hebben van minder dan 25%.

Er is geen tijdlimiet waarbinnen concentraties moeten worden aangemeld, maar de Belgische wet verbiedt wel het ten uitvoer leggen van de concentratie zolang de concentratie niet is toegelaten (art. IV.10 §5).

Een procedure in twee fases wordt  gevoerd. Het Mededingingscollege moet binnen de 40 werkdagen een 'Fase 1' beslissing nemen, waarin het de transactie ofwel goedkeurt ofwel, indien het ernstige twijfels heeft, een 'Fase 2' onderzoek aankondigt. Indien een 'Fase 2' onderzoek wordt aangekondigd, dan moet het Mededingingscollege een finale beslissing nemen binnen een aanvullende termijn van 60 werkdagen. Wanneer de vereenvoudigde procedure van toepassing is, dan dient een beslissing binnen de 20 werkdagen te volgen. Het merendeel van de gevallen wordt onder deze vereenvoudigde procedure afgehandeld.

Indien er door de concentratie een machtspositie ontstaat die een daadwerkelijke mededinging op significante wijze belemmert dan moet deze ontoelaatbaar worden verklaard.


Controle

De Belgische mededingingsautoriteit bestaat uit:

  • Een Voorzitter en zijn dienst. Hij zal België in de Europese en internationale mededingingsorganisaties moeten vertegenwoordigen voor besprekingen die betrekking hebben op de mededingingsregels en mededingingsbeleid.
  • Het MededingingscollegeHet Mededingingscollege is een administratief rechtscollege dat beslissingen neemt op het vlak van het toekennen van vrijstellingen, het toelaten van concentraties of het vaststellen van inbreuken. Het College kan in het geval van inbreuken boetes (gekoppeld aan een dwangsom) opleggen.
  • Het Directiecomité. Dit zal instaan voor de organisatie en samenstelling van de dienst van de Voorzitter en het Auditoraat. Bovendien zal het Directiecomité de richtsnoeren moeten vast stellen met betrekking tot de toepassing van de mededingingsregels.
  • Het Auditoraat onder leiding van de Auditeur-generaal. Het Auditoraat is belast met het onderzoek naar concentraties. 

Onderzoeken naar mededingingspraktijken kunnen ambtshalve worden opgestart, op basis van een klacht van een belanghebbende partij, of op verzoek van de Minister van Economische zaken of andere overheidsinstellingen.

De auditeurs en de door de minister gemachtigde personeelsleden van de Belgische Mededingingsautoriteit zijn bevoegd  om inbreuken op te sporen. Zij kunnen inspecties ter plaats verrichten, inlichtingen opvragen, verklaringen afnemen etc. Zij kunnen huiszoekingen verrichten in de lokalen van ondernemingen en zelfs in de privéwoningen van zaakvoerders, mits in het bezit van een huiszoekingsbevel van de onderzoeksrechter.

Wanneer het Auditoraat haar onderzoek heeft afgerond en van oordeel is dat er van een inbreuk sprake is, dan zal het een procedure opstarten voor het Mededingingscollege.

Boetes voor een inbreuk kunnen niet meer bedragen dan 10% van de jaarlijkse geconsolideerde omzet, gegenereerd in België en uit export, van de onderneming in kwestie. Ook aan het management van ondernemingen (zijnde natuurlijke personen) kan een boete (van 100 tot 10.000 euro) worden opgelegd.

Er kan beroep worden ingesteld tegen de beslissingen van het Mededingingscollege bij het hof van beroep te Brussel. Een beslissing die een concentratie verbiedt of toestaat onder voorwaarden kan ook op verzoek van de partijen of zelfs ambtshalve door de Ministerraad worden herbekeken.

Tot slot is ook private handhaving mogelijk. Slachtoffer van inbreuken op de mededingingsregelgeving kunnen een schadevergoeding vorderen voor de gewone rechtbanken, alhoewel dit zelden gebeurt. Een andere vorm van private handhaving zijn de zogenaamde stakingsprocedures. De voorzitter van de rechtbank van koophandel zetelend zoals in kort geding kan op verzoek van een belanghebbende partij de staking bevelen van een inbreukplegende handeling. Indien de Belgische rechtscolleges geconfronteerd worden met interpretatievragen aangaande het Belgisch mededingingsrecht, dan zijn zij verplicht een prejudiciële vraag te stellen aan het Hof van Cassatie.

In het geval u vragen hebt over mededingingspraktijken of concentraties, dan wel uw belangen wenst behartigd te zien voor het Mededingingscollege raadpleeg een advocaat en neem gerust contact met ons op.

Kees hier meer over welke dienstverlening wij u in het kader van de mededinging kunnen aanbieden.

Home

Particulieren

Ondernemingen

Overheden

Het recht

Het gerecht

Over ons

Stel uw vraag

Ons adres:
Bollebergen 2a bus 20
9052 Gent-Zwijnaarde
Contactgegevens:
Tel.: +32 (0)9 334 94 70
Fax: +32 (0)9 334 94 77
E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Disclaimer

De informatie beschikbaar op of via deze website is louter van algemene aard en is uitsluitend bedoeld voor algemeen gebruik. De informatie is niet aangepast aan persoonlijke of specifieke omstandigheden, en vormt derhalve geen juridisch advies. Aan de informatie kunnen geen rechten worden ontleend.

Hoewel bij de samenstelling van de inhoud van de website de grootst mogelijke inspanning tot zorgvuldigheid is betracht, is het niet uitgesloten dat bepaalde informatie verouderd, onvolledig of anderszins onjuist kan zijn. Er worden dan ook geen garanties geven met betrekking tot de aard of de inhoud van de informatie op de website.

De website geniet auteursrechtelijke bescherming. Uw toegang tot de website en de aldaar ter beschikking gestelde informatie houdt geen enkele overdracht van enige intellectuele eigendomsrechten in. De informatie die u op of via de website ter beschikking wordt gesteld, mag enkel voor uw eigen interne doeleinden worden aangewend. U onthoudt zich ervan deze informatie of bestanden voor enige andere doeleinden te gebruiken, in het bijzonder door deze op commerciële wijze te exploiteren.